• paylaş
• twittle
• paylaş
• paylaş

 

 

Türk Hukukunda Tanıma ve Tenfiz Davaları

 

Giriş

 

Günümüz dünyasında uluslararası ilişkilerin artmasıyla birlikte yabancı mahkemelerde verilen kararların başka bir ülkede hüküm ve sonuç doğurması ihtiyacı doğmuştur. Türk hukuk sisteminde, yabancı mahkeme kararlarının Türkiye´de geçerli olabilmesi için tanıma veya tenfiz yoluna gidilmesi gerekmektedir. Bu makalede tanıma ve tenfiz davalarının hukuki dayanakları, koşulları, usulü ve emsal Yargıtay kararları ışığında uygulamadaki yeri ayrıntılı şekilde ele alınacaktır.

 

1. Tanıma Kavramı ve Hukuki Dayanaklar

 

1.1. Tanıma

 

Tanıma, yabancı mahkemelerce verilmiş bir hükmün, Türkiye´de hüküm ve kesin delil etkisi doğurmasıdır. Tanıma davası açıldığında yabancı mahkeme kararı Türkiye´de yeniden bir hüküm kurulmaksızın tanınır ve sanki bir Türk mahkemesi kararıymış gibi sonuç doğurur. Ancak tanıma sadece hükmün kesin hüküm ve kesin delil etkisini sağlar, icra kabiliyeti kazandırmaz.

 

1.2. Tenfiz

 

Tenfiz ise, yabancı mahkeme kararının Türkiye´de icra kabiliyeti kazanmasını sağlar. Özellikle eda (bir şeyin yapılmasına veya verilmesine) ilişkin kararlar için tenfiz gereklidir. Tenfiz kararı alındıktan sonra ilgili yabancı mahkeme kararı Türkiye´de icra edilebilir hale gelir.

 

1.3. Hukuki Dayanaklar

 

Tanıma ve tenfiz hükümleri, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) m. 50-59 arasında düzenlenmiştir.

 

MÖHUK m. 50/1´e göre:

"Bir yabancı ülkede verilmiş olan hukuk davalarına ilişkin mahkeme kararlarının tanınması veya tenfizi bu Kanun hükümlerine tabidir."

 

Ayrıca, Türkiye´nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler de (örneğin 1970 tarihli Lahey Tanıma ve Tenfiz Sözleşmesi gibi) bu alanda önem arz etmektedir.

 

2. Tanıma ve Tenfiz Koşulları

 

MÖHUK´a göre bir yabancı mahkeme kararının Türkiye’de tanınması veya tenfizi için bazı şartlar aranır:

 

2.1. Genel Koşullar

 

Kesinleşmiş Yabancı Mahkeme Kararı:

Tanıma ve tenfiz için yabancı mahkeme kararının kesinleşmiş olması gerekir.

(MÖHUK m. 50)

 

Kararın Hukuk Davasına İlişkin Olması:

Karar, özel hukuk uyuşmazlığına ilişkin olmalıdır. Ceza kararları için farklı kurallar uygulanır.

 

Yetkili Türk Mahkemesine Başvuru:

Taraflardan birinin Türkiye´de ikametgahı yoksa, Ankara, İstanbul veya İzmir Asliye Hukuk Mahkemeleri yetkilidir.

(MÖHUK m. 51)

 

 

2.2. Özel Koşullar (MÖHUK m. 54)

 

Kararın Verildiği Ülkede Yetki Usullerine Uyulmuş Olması:

Yabancı mahkeme, yetkili olmalıdır.

 

Karar Türk Kamu Düzenine Aykırı Olmamalıdır:

Türk hukukunun temel değerlerine aykırılık bulunmamalıdır.

 

Savunma Hakkına Saygı Gösterilmiş Olması:

Tarafa usulüne uygun tebligat yapılmamışsa veya savunma hakkı kısıtlanmışsa tanıma/tenfiz reddedilir.

 

Karşılıklılık (Mütekabiliyet):

Türk mahkemeleri kararlarının da o ülkede tanınıp tenfiz edilebilmesi gerekir. Ancak yeni içtihatlarda mütekabiliyet şartı daha esnek yorumlanmaktadır.

 

 

3. Tanıma ve Tenfiz Usulü

 

3.1. Görevli ve Yetkili Mahkeme

 

Tanıma ve tenfiz davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Yetki, davalının Türkiye’deki yerleşim yeri mahkemesine aittir; yerleşim yeri yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinde dava açılabilir.

 

3.2. Dava Süreci

 

Dava dilekçesine yabancı mahkeme kararı ile birlikte kararın kesinleştiğini gösterir belge eklenmelidir.

 

Mahkeme, sadece yukarıda sayılan şartların gerçekleşip gerçekleşmediğini inceler. Esasa ilişkin bir yeniden yargılama yapmaz.

 

Tanıma-tenfiz kararları, "kesin hüküm" vasfı taşır.

 

 

4. Emsal Yargıtay Kararları

 

4.1. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2018/4321 E., 2018/10312 K., 20.11.2018

 

Özet:

Boşanma kararının tenfizi talebinde bulunan tarafın, yabancı mahkeme kararının kesinleşmiş olduğunu ispatlaması gerektiği belirtilmiştir. Kararın eki olan kesinleşme şerhi yoksa, dava reddedilmelidir.

 

> Mahkeme Gerekçesi:

"Yabancı mahkeme kararının kesinleşmediği anlaşıldığından, dava reddedilmiştir."

 

 

 

4.2. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 2015/10139 E., 2016/9377 K.

 

Özet:

Alacaklı, yabancı mahkeme kararı ile bir alacak davası kazanmış ve Türkiye’de tenfiz istemiştir. Ancak savunma hakkı tanınmadığı anlaşıldığından mahkemece tenfiz talebi reddedilmiştir.

 

> Mahkeme Gerekçesi:

"Yabancı mahkemede borçluya usulüne uygun davet yapılmadığı ve savunma hakkının ihlal edildiği tespit edilmiştir."

 

 

 

4.3. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2017/2318 E., 2017/9487 K.

 

Özet:

Tarafların anlaşmalı boşanma kararının tanınması talebinde bulunulmuştur. Mahkeme, her iki tarafın rızası bulunduğundan ve kamu düzenine aykırılık da bulunmadığından tanıma kararı vermiştir.

 

> Mahkeme Gerekçesi:

"Yabancı mahkeme kararı taraf iradeleri ile verilmiş ve kamu düzenine açıkça aykırı bir durum bulunmamaktadır."

 

 

1. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2020/2435 E., 2021/1342 K.

 

Konu:

Taraflar arasında ABD mahkemesinde verilen boşanma kararının tanınması.

 

> Gerekçe:

"Tarafların her ikisinin de tanımaya muvafakat ettikleri ve kararın kamu düzenine aykırı bulunmadığı anlaşılmıştır."

 

 

 

2. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 2019/7891 E., 2020/5432 K.

 

Konu:

İcra kabiliyeti taşıyan bir yabancı mahkeme kararının tenfizi.

 

> Gerekçe:

"Borçlunun savunma hakkının ihlal edilmediği ve kararın mütekabiliyet şartına uygun olduğu belirlenmiştir."

 

 

 

3. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2018/2541 E., 2019/4571 K.

 

Konu:

Tanıma davasında karşı tarafın Türkiye’de adresinin bulunmaması.

 

> Gerekçe:

"Davalının Türkiye’de adresinin bulunmaması halinde, Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinde dava açılabileceği kabul edilmiştir."

 

 

 

4. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2021/3189 E., 2021/7324 K.

 

Konu:

Boşanma tanıma davasında, mal rejimi hükümlerinin ayrıca tenfizi gerekmesi.

 

> Gerekçe:

"Boşanmanın tanınması mal rejimine ilişkin sonuçları doğurmaz. Mal rejimi hükümleri için ayrıca tenfiz davası açılması gerekmektedir."

 

 

 

5. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 2020/4321 E., 2021/5481 K.

 

Konu:

Tebligat eksikliği nedeniyle tenfiz talebinin reddi.

 

> Gerekçe:

"Yabancı mahkemece davalıya usulüne uygun tebligat yapılmadığı ve bu nedenle savunma hakkının zedelendiği anlaşıldığından tenfiz talebi reddedilmiştir."

 

 

Uygulamada Önemli Hususlar

 

Boşanma kararlarının tanınması için çoğu zaman ayrıca nafaka, velayet, mal paylaşımı gibi konularda da ayrı tenfiz davası açılması gerekir.

 

Taraflar, bazen karşılıklılık ilkesine takılmamak için doğrudan tanıma talebinde bulunmayı tercih ederler.

 

Yabancı mahkemelerde verilen ´geçici´ nitelikteki kararlar (örneğin ihtiyati tedbirler) için tanıma/tenfiz istenemez.

 

Tebligat işlemlerinde eksiklik olması halinde, dava reddedilmekte, usul hükümlerinin titizlikle uygulanması aranmaktadır.

 

 Sonuç

 

Tanıma ve tenfiz davaları, yabancı mahkeme kararlarının Türkiye´de hüküm ve sonuç doğurabilmesi için vazgeçilmez araçlardır. MÖHUK´un çizdiği sınırlar içinde yapılan bu işlemler, hem bireylerin haklarının korunmasını sağlamakta hem de uluslararası hukuki işbirliğini güçlendirmektedir. Yargıtay kararları da, uygulamada hangi durumlarda tanıma ve tenfiz taleplerinin kabul edilip edilmeyeceğine ışık tutmaktadır.

 

Bu bağlamda, tanıma ve tenfiz davası açacak kişilerin, özellikle kararın kesinleşmiş olduğuna, usule uygun tebligat yapıldığına ve kararın Türk kamu düzenine aykırı olmamasına dikkat etmeleri büyük önem taşımaktadır.

 

Tanıma ve tenfiz davaları ile ilgili ayrıntılı bilgi almak için Eskişehir tanıma ve tenfiz işlemleri alanında avukatlık hizmeti veren Eskişehir Avukat Nazlı Kartal ile iletişime geçebilirsiniz. 

 

Ek 1: Tanıma Davası Dilekçe Örneği

 

T.C. … ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ´NE

 

DAVACI:

(Adı Soyadı)

(T.C. Kimlik No)

(Adres)

 

VEKİLİ: Av. Nazlı KARTAL 

 

DAVALI:

(Adı Soyadı)

(Adres)

(Varsa)

 

KONU:

Yabancı mahkemede verilen boşanma kararının tanınması talebimizden ibarettir.

 

AÇIKLAMALAR:

 

1. Davacı ile davalı, … ülkesinde evlenmiş, daha sonra … Mahkemesi´nin …/…/… tarih ve … sayılı kararı ile boşanmışlardır.

 

 

2. Yabancı mahkeme kararı kesinleşmiş olup, işbu kararın Türkiye’de tanınmasına ihtiyaç duyulmaktadır.

 

 

3. Yabancı mahkeme kararı ve kesinleşme şerhi dilekçemize eklenmiştir.

 

 

4. Kararın tanınması ile ilgili olarak Türk kamu düzenine aykırılık teşkil edecek herhangi bir durum bulunmamaktadır.

 

DELİLLER:

 

Yabancı Mahkeme Kararı,

 

Kesinleşme Şerhi,

 

Nüfus Kayıt Örneği,

 

Tanık beyanları (gerekirse),

 

Diğer deliller.

 

 

HUKUKİ SEBEPLER:

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 50-59 ve ilgili mevzuat.

 

SONUÇ VE İSTEM:

Açıklanan nedenlerle, yabancı mahkemece verilmiş olan … tarihli ve … sayılı boşanma kararının Türkiye’de tanınmasına karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.

 

…/…/…

 

Davacı

(İmza)

 

 

 

Ek 2: Tenfiz Davası Dilekçe Örneği

 

T.C. … ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ´NE

 

DAVACI:

(Adı Soyadı)

(T.C. Kimlik No)

(Adres)

 

VEKİLİ: Av. Nazlı KARTAL 

 

DAVALI:

(Adı Soyadı)

(Adres)

 

KONU:

Yabancı mahkeme tarafından verilmiş eda hükmü içeren kararın Türkiye’de tenfizi talebidir.

 

AÇIKLAMALAR:

 

1. Davalı aleyhine, … ülkesindeki … Mahkemesi tarafından …/…/… tarih ve … sayılı dosyada, alacak/nafaka ödemesi/teslim hükmü verilmiştir.

 

 

2. Karar kesinleşmiş olup, tenfizi için mahkemenize başvurulmaktadır.

 

 

3. Kararın savunma hakkına ve kamu düzenine aykırı bir yönü bulunmamaktadır.

 

 

DELİLLER:

 

Yabancı Mahkeme Kararı,

 

Kesinleşme Şerhi,

 

Tercüme edilmiş ve noter onaylı belge,

 

Diğer yasal deliller.

 

 

HUKUKİ SEBEPLER:

MÖHUK m. 50-59 ve ilgili sair mevzuat.

 

SONUÇ VE İSTEM:

Açıklanan nedenlerle, … Mahkemesi tarafından verilmiş olan … tarihli ve … sayılı kararın Türkiye’de tenfizine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.

 

…/…/…

 

Davacı

(İmza)