• paylaş
• twittle
• paylaş
• paylaş

 

1. GİRİŞ

 

Sigorta sözleşmeleri, belirsizlikler karşısında taraflar arasında riskin paylaşılmasını sağlayan modern hukuk sistemlerinin önemli araçlarındandır. Sigorta hukukunun amacı, bireylerin veya ticari işletmelerin karşılaştığı öngörülemeyen zararları tazmin yoluyla ekonomik istikrarı sağlamaktır. Türk hukukunda sigorta ilişkisi, esas itibarıyla 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda (TTK) düzenlenmiştir. Ayrıca 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu ile Sigorta Tahkim Komisyonu yönetmelikleri gibi ikincil mevzuat da uygulamada önemli rol oynar.

 

 

2. SİGORTA SÖZLEŞMESİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ VE TARAFLARI

 

2.1. Hukuki Nitelik

 

Sigorta sözleşmesi, rızaya dayalı, ivazlı, sürekli edimli ve çoğunlukla ticari bir sözleşmedir. TTK madde 1401’e göre sigortacı, bir prim karşılığında, sigorta ettirenin uğrayacağı zararı tazmin etmeyi veya bir para ödemeyi taahhüt eder.

 

2.2. Taraflar

 

Sigortacı: Genellikle ticari faaliyet yürüten bir sigorta şirketidir. Faaliyet gösterebilmek için Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan yetki almalıdır.

 

Sigortalı: Menfaat sahibi gerçek veya tüzel kişidir.

 

Lehdar: Can sigortalarında, sigortalı dışında sözleşmeden doğan menfaati elde eden üçüncü kişidir.

 

Sigorta Ettiren: Sigorta sözleşmesini kuran ve primi ödemeyi taahhüt eden kişidir. Her zaman sigortalı olmayabilir.

 

 

 

3. SİGORTA SÖZLEŞMESİNİN KURULMASI VE ŞEKİL ŞARTI

 

Sigorta sözleşmesi, yazılı şekilde düzenlenmesi gereken bir sözleşmedir. TTK m.1427 gereğince poliçenin düzenlenmesi, sözleşmenin ispatı bakımından önemlidir. Ancak sözleşmenin kurulması için yazılı şekil zorunlu değildir; yazılı belge olmaksızın kurulan sigorta sözleşmeleri de geçerlidir.

 

 

 

4. SİGORTA TÜRLERİ

 

4.1. Mal Sigortaları

 

Yangın sigortası

 

Nakliyat sigortası

 

Makine kırılması sigortası

 

Hırsızlık sigortası

 

 

4.2. Can Sigortaları

 

Hayat sigortası

 

Ferdi kaza sigortası

 

Sağlık sigortası

 

 

4.3. Sorumluluk Sigortaları

 

Zorunlu mali sorumluluk sigortası (trafik)

 

İşveren sorumluluk sigortası

 

Ürün sorumluluk sigortası

 

 

 

5. SİGORTA SÖZLEŞMESİNDE RİZİKO VE TAZMİNAT

 

5.1. Riziko Kavramı

 

Riziko, sigorta teminatı kapsamındaki olayın gerçekleşme ihtimalidir. Sözleşmeye konu olan rizikonun belirlenmiş olması, sigorta şirketinin tazmin sorumluluğunu belirler.

 

5.2. Rizikonun Gerçekleşmesi

 

TTK m.1446 uyarınca rizikonun gerçekleşmesi halinde sigortalının durumu gecikmeksizin sigortacıya bildirme yükümlülüğü vardır. Bu yükümlülüğün ihlali, sigortacının sorumluluğunu ortadan kaldırabilir.

 

Emsal Karar - Yargıtay 17. HD, 2019/2430 K.:

 

> “Sigorta ettirenin, rizikonun gerçekleşmesinden sonra durumu gecikmeksizin sigortacıya bildirmesi gerekir. Aksi takdirde, ihbar yükümlülüğünün ihlali sigortacıyı tazminat sorumluluğundan kurtarabilir.”

 

 

 

6. BEYAN YÜKÜMLÜLÜĞÜ VE KUSUR İLKESİ

 

6.1. Sözleşme Öncesi Beyan

 

TTK m.1435-1436 uyarınca, sigorta ettiren, sigortacının rizikoyu değerlendirmesine etki edecek tüm bilgileri eksiksiz ve doğru beyan etmekle yükümlüdür. Beyan yükümlülüğünün ihlali hâlinde sigortacı sözleşmeyi feshedebilir ya da tazminatı tamamen veya kısmen reddedebilir.

 

Emsal Karar - Yargıtay 11. HD, 2017/2882 K.:

 

> “Rizikoyu ağırlaştırabilecek unsurların kasten gizlenmesi, sigortacının tazminat ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırır.”

 

 

 

6.2. Rizikonun Gerçekleşmesinde Ağır Kusur veya Kasıt

 

Sigortalının ağır kusuru veya kastı ile gerçekleşen zararlar teminat dışıdır (TTK m.1449). Örneğin alkollü sürücünün karıştığı kazada sigorta şirketi sorumluluktan kurtulabilir.

 

Emsal Karar - Yargıtay 11. HD, 2021/348 K.:

 

> “Sigortalının ağır ihmaliyle yangının çıkmasına neden olması, tazminat talebini reddetmek için yeterlidir.”

 

 

 

7. ALT SİGORTA VE AŞIRI SİGORTA

 

Alt sigorta: Sigorta bedelinin, malın gerçek değerinden düşük olması durumudur. Bu durumda tazminat da orantılı olarak düşer.

 

Aşırı sigorta: Sigorta bedelinin gerçek değeri aşması hâlinde, tazminat sadece gerçek zarar kadar ödenir (TTK m.1452).

 

 

8. SİGORTA TAHSİLATI VE PRİM ÖDEMELERİ

 

Sigorta ettirenin primi süresinde ödememesi, sözleşmenin askıya alınmasına veya fesih edilmesine yol açabilir (TTK m.1432). Primin ilk taksiti ödenmediğinde sigortacının sorumluluğu başlamaz.

 

 

9. SİGORTA UYUŞMAZLIKLARINDA YARGI VE TAHSİM YOLLARI

 

9.1. Sigorta Tahkim Komisyonu

 

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.30’a göre kurulan Sigorta Tahkim Komisyonu, 2022 yılı itibarıyla yılda 50.000’in üzerinde dosyaya bakmaktadır. Komisyon kararları, belirli parasal sınırların altında kesinleşirken, üst sınırları aşan kararlar temyize açıktır.

 

9.2. Yargı Yolu

 

Sigorta şirketlerine karşı açılacak davalarda görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise genel kural olarak sigorta ettirenin veya sigortacının yerleşim yeridir.

 

 

10. SONUÇ

 

Sigorta sözleşmeleri, tarafların karşılıklı yükümlülüklerini sıkı şekilde düzenleyen ve özel hükümlerle korunan hukukî ilişkilerdir. Özellikle beyan yükümlülüğü, rizikonun kapsamı, kusur ve ihbar yükümlülükleri, uygulamada en çok uyuşmazlık doğuran alanlardır. Emsal yargı kararları da bu noktada sigorta şirketleri ile sigortalılar arasında oluşan dengede belirleyici rol oynamaktadır. Sigorta bilincinin artması, sözleşmelerin daha şeffaf yapılması ve tahkim gibi hızlı çözüm yollarının etkin kullanımı, bu alanın gelişimine katkı sağlayacaktır.

 

Sigorta hukuku alanı ile ilgili ayrıntılı bilgi ve hukuki danışmanlık hizmeti almak için Eskişehir Sigorta Hukuku Avukatı Nazlı Kartal´a ulaşabilirsiniz.