• paylaş
• twittle
• paylaş
• paylaş

 

 

GİRİŞ

 

Ceza hukukunda infaz sistemi, cezaların yalnızca verilmesiyle değil aynı zamanda uygulanma usul ve esaslarıyla da önem arz eder. Bu bağlamda, cezanın tamamı infaz edilmeden belirli şartlar dâhilinde hükümlünün tahliyesine olanak tanıyan koşullu salıverilme, infaz hukukunun temel kurumlarından biridir. Koşullu salıverilme, cezanın infazının bireyi ıslah etme amacını yerine getirdiği varsayımıyla, toplumla yeniden bütünleşmesine imkân tanıyan bir müessesedir.

 

 

1. KOŞULLU SALIVERİLMENİN TANIMI VE AMACI

 

Koşullu salıverilme, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (CGTİHK)´un 107. maddesinde düzenlenmiş olup, bir hükümlünün cezasının belli bir kısmını iyi hâlli olarak infaz etmesinden sonra kalan kısmının denetim süresi içerisinde dışarıda infaz edilmesini sağlayan bir uygulamadır.

 

1.1. Koşullu Salıverilmenin Amacı

 

Hükümlünün topluma kazandırılması,

 

Ceza infaz kurumlarının yükünün hafifletilmesi,

 

İyi hâlli hükümlülerin ödüllendirilmesi,

 

Ceza adalet sisteminde ıslah ve toplumsal uyum sürecinin teşvik edilmesi.

 

 

2. HUKUKİ DÜZENLEME

 

2.1. 5275 Sayılı CGTİHK m.107

 

CGTİHK m.107 uyarınca;

 

Hapis cezasının yarısı infaz edilenler koşullu salıvermeden yararlanabilir.

 

Mükerrir olanlar ve belirli suçlardan hüküm giyenler için bu oran üçte ikidir.

 

Terör, örgütlü suçlar, kasten öldürme, cinsel saldırı, çocuk istismarı gibi suçlarda ise bu oran üçte dört olarak uygulanır.

 

 

2.2. Denetim Süresi

 

Koşullu salıverilen hükümlü, cezasının geri kalan süresi kadar denetim süresine tabi tutulur. Bu süre içinde yeni bir suç işlemez ve yükümlülüklerine uyarsa, cezası infaz edilmiş sayılır.

 

2.3. İyi Hâl Uygulaması

 

İnfaz kurumları, hükümlünün tutum ve davranışlarını izleyerek iyi hâl değerlendirmesi yapar. Bu değerlendirme, son beş yıl içerisindeki disiplin cezaları, etkin pişmanlık, eğitim faaliyetlerine katılım gibi kriterlerle yapılır.

 

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E.2021/34, K.2021/112 sayılı kararında, “iyi hâl değerlendirmesinin objektif kriterlere dayanması ve hükümlünün rehabilitasyon sürecine katkısının dikkate alınması gerektiği” vurgulanmıştır.

 

 

3. KOŞULLU SALIVERİLMEDE İSTİSNAİ DURUMLAR

 

3.1. Belirli Suçlarda Uygulama

 

Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar

 

Örgütlü suçlar

 

Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar

 

Uyuşturucu madde imal ve ticareti

 

 

Bu suçlardan mahkûm olanlar, koşullu salıverilmeden yararlanmak için daha uzun süre cezaevinde kalmak zorundadır. Yargıtay kararları bu konuda oldukça nettir:

 

Yargıtay 9. Ceza Dairesi, E.2020/5823, K.2021/1699:

“Uyuşturucu madde ticareti suçundan mahkûm olan hükümlünün, üçte iki infaz oranını tamamlamadan koşullu salıverilme talebinin kabulü hukuka aykırıdır.”

 

3.2. Ömür Boyu Hapis Cezaları

 

Ağırlaştırılmış müebbet cezasında: En az 30 yıl

 

Müebbet cezasında: En az 24 yıl infaz koşuluyla koşullu salıverilme uygulanabilir.

 

 

AYM, B. No: 2013/7800, T. 8.10.2015:

“Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının infazı bakımından asgari 30 yıl koşulu, hükümlüye insan onuruna uygun şekilde yeniden topluma kazandırılma imkanını ortadan kaldırmamalıdır.”

 

 

4. KOŞULLU SALIVERİLMENİN GERİ ALINMASI

 

Koşullu salıverilen hükümlü, denetim süresi içerisinde;

 

Yeni bir suç işlerse,

 

Denetimli serbestlik yükümlülüklerini ihlal ederse,

koşullu salıverilmesi geri alınır ve kalan cezası cezaevinde infaz edilir.

 

 

Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E.2019/2324, K.2019/7891:

“Koşullu salıverme sonrası işlenen suçun kesinleşmiş mahkumiyetine dayalı olarak geri alma kararı verilmesi hukuka uygundur.”

 

 

5. UYGULAMADAN KAYNAKLANAN SORUNLAR

 

5.1. İyi Hâl Değerlendirmelerinde Keyfilik

 

Hükümlülerin iyi hâl değerlendirmelerine ilişkin şikâyetleri artmakta, bu değerlendirmelerde zaman zaman subjektif ölçütlerin kullanıldığı ileri sürülmektedir.

 

5.2. Denetim Sürecindeki Gözetim Eksiklikleri

 

Denetimli serbestlik sürecinde yükümlülüklerin ihlali durumunda yeterli gözetimin sağlanamaması, hem kamu güvenliği açısından risk oluşturmakta hem de uygulamanın etkinliğini azaltmaktadır.

 

5.3. Ceza Adalet Sisteminde Eşitsizlik

 

Benzer suçlardan hüküm giymiş bireylerin, infaz kurumu uygulamaları veya farklı değerlendirme kurulları nedeniyle eşitsiz biçimde koşullu salıverilmeden yararlandığı iddiaları sıklıkla gündeme gelmektedir.

 

 

6. ULUSLARARASI HUKUKLA UYUM

 

Koşullu salıverilme, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarında da “cezanın amaçlarından biri olan topluma yeniden kazandırma” ilkesinin gereği olarak değerlendirilir.

 

AİHM – Vinter ve Diğerleri / Birleşik Krallık Kararı (2013):

“Ağırlaştırılmış müebbet cezalarının infazında, bireyin yeniden topluma kazandırılma olasılığının tamamen ortadan kaldırılması insan haklarına aykırıdır.”

 

Bu kararlar, Türkiye’de koşullu salıverilme rejiminin evrensel insan hakları normları ile uyumlu şekilde değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır.

 

 

SONUÇ

 

Türk hukuk sisteminde koşullu salıverilme, infaz hukukunun insan odaklı ve ıslah edici yönünü temsil eden önemli bir kurumdur. Ancak uygulamada karşılaşılan sorunlar, bu müessesenin etkinliğini azaltmakta ve hukuki güvenceleri zayıflatmaktadır. Bu nedenle;

 

İyi hâl değerlendirmeleri nesnel kriterlere bağlanmalı,

 

Denetim süreci daha etkin ve şeffaf biçimde yürütülmeli,

 

Emsal kararlarla istikrar sağlanmalı ve

 

Ceza infazında eşitlik ilkesine uygunluk gözetilmelidir.

 

 

Koşullu salıverilme sisteminin adalet, ıslah ve güvenlik arasında dengeli bir infaz rejimi oluşturması, hukuk devleti ilkesi açısından zorunludur.

 

İnfaz hukuku konularından birisi olan koşullu salıverilme konusu ile ilgili ayrıntılı bilgi almak için ofisimizden randevu alabilir, Eskişehir İnfaz Hukuku Avukatı Nazlı Kartal ile iletişime geçebilirsiniz.