CEZA İNFAZ HUKUKUNDA CEZA İNFAZ KURUMLARI VE TÜRLERİ
Giriş
Ceza infaz hukuku, mahkemelerce verilen cezaların ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin kuralları düzenleyen kamu hukuku dalıdır. Bu kapsamda, suç işleyen bireylerin cezalarının yerine getirildiği kurumlar olan ceza infaz kurumları (eski adıyla cezaevleri), sistemin temel taşıdır. Ceza infaz kurumları yalnızca cezaların uygulanma mekanizması değil, aynı zamanda hükümlülerin topluma kazandırılmasında da önemli bir rol oynar. Bu makalede Türkiye´deki ceza infaz kurumlarının çeşitleri, işlevleri ve hukuki temelleri detaylı şekilde ele alınacaktır.
1. Ceza İnfaz Kurumlarının Hukuki Temelleri
Ceza infaz kurumlarının kuruluşu, yapısı ve işleyişi, başta 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun olmak üzere ilgili yönetmelikler ve uluslararası insan hakları belgeleriyle belirlenmiştir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası´nın 19. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 3. ve 5. maddeleri de bu kurumların faaliyetlerini doğrudan etkileyen temel normlar arasındadır.
2. Ceza İnfaz Kurumlarının Sınıflandırılması
Ceza infaz kurumları, barındırdıkları kişilerin hukuki statülerine, işledikleri suçların ağırlık derecesine ve kurumun güvenlik yapısına göre farklı türlere ayrılmaktadır. Türkiye´de ceza infaz kurumları genel olarak şu şekilde sınıflandırılır:
2.1. Güvenlik Derecesine Göre Sınıflandırma
a) Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumları (F Tipi Cezaevleri):
Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan, terör suçlusu veya örgütlü suç kapsamında hüküm giymiş kişilerin tutulduğu cezaevleridir. Mahkûmlar genellikle tek kişilik odalarda kalırlar. Sosyal etkinliklere katılım sınırlıdır.
b) Kapalı Ceza İnfaz Kurumları:
Hükümlülerin dış dünya ile bağlantılarının sıkı şekilde sınırlandığı kurumlardır. Güvenlik önlemleri yüksek düzeydedir. Hükümlüler belirli saatlerde havalandırmaya çıkabilir, görüş günleri sınırlıdır. Hem ağır hem orta derece suçlar için kullanılır.
c) Yarı Açık ve Açık Ceza İnfaz Kurumları:
İyi hal gösteren hükümlülerin veya kısa süreli hapis cezası olanların bulunduğu kurumlardır. Açık cezaevlerinde güvenlik önlemleri asgari düzeydedir. Mahkûmlar gün boyunca çeşitli işlerde çalışabilir, dış dünya ile daha fazla temas kurabilir.
2.2. Hükümlü Statüsüne Göre Sınıflandırma
a) Tutukevleri:
Hakkında kesin hüküm verilmemiş, yani mahkeme süreci devam eden kişilerin tutulduğu kurumlardır. Masumiyet karinesi gereği bu kişilere hükümlü muamelesi yapılamaz; dolayısıyla ceza değil, koruma amacı güdülür.
b) Hükümlü Cezaevleri:
Mahkeme kararıyla kesinleşmiş cezası bulunan kişilerin cezalarının infaz edildiği kurumlardır. Hükümlü statüsü kazanan bireyler çeşitli infaz rejimlerine tabidir.
2.3. Suçun Türüne Göre Sınıflandırma
a) Terör ve Örgütlü Suçlara Mahsus Kurumlar:
Terörle mücadele kapsamında oluşturulmuş cezaevleridir. Genellikle F tipi olarak yapılandırılmışlardır. Bu kurumlardaki disiplin ve kontrol daha sıkıdır.
b) Çocuk Eğitimevleri ve Çocuk Cezaevleri:
18 yaşından küçük çocuklar için kurulan bu kurumlarda asıl amaç ıslah ve eğitimdir. Fiziki koşullar yetişkin cezaevlerinden ayrıdır ve çocukların gelişimlerine zarar vermeyecek şekilde düzenlenmiştir.
3. Ceza İnfaz Kurumlarının İşlevleri
Ceza infaz kurumlarının yalnızca kişileri özgürlüklerinden yoksun bırakma işlevi bulunmamaktadır. Bunun yanında;
- Hükümlülerin topluma kazandırılması,
- Suçtan zarar gören bireyin adalet duygusunun tatmini,
- Toplumun suçlu bireylerden korunması,
- Ceza adalet sisteminin etkin işlemesinin sağlanması, gibi birçok işlevi yerine getirmeleri beklenmektedir.
4. Uluslararası Standartlar ve Türk Cezaevi Sistemi
Türkiye, Birleşmiş Milletler’in “Minimum Standart Kurallar”ı (Nelson Mandela Kuralları) ile Avrupa Konseyi’nin “Mahpuslara İlişkin Avrupa Cezaevi Kuralları”na taraftır. Ancak uygulamada zaman zaman bu standartlardan sapmalar yaşandığı, özellikle kalabalık koğuşlar, sınırlı sağlık hizmetleri ve disiplin cezaları gibi hususlarda ulusal ve uluslararası raporlarda eleştiriler yer almaktadır.
Sonuç
Ceza infaz kurumları, yalnızca suçluların cezalandırıldığı yerler değil, aynı zamanda bireyin yeniden topluma kazandırıldığı, ıslahın hedeflendiği kurumlardır. Ancak bu işlevin başarıyla yerine getirilmesi, kurumların fiziki altyapısının, personel yeterliliğinin ve hukuk devleti ilkelerine bağlılığının sağlanmasıyla mümkündür. Türkiye’de ceza infaz kurumlarının çeşitliliği, farklı suç türlerine ve hükümlü profillerine göre sistematik bir yapı arz etmekle birlikte, insan hakları standartları açısından halen geliştirilmesi gereken alanlar bulunmaktadır.
Ceza veya infaz hukuku ile ilgili detaylı bilgi ve danışmanlık hizmeti almak isterseniz Eskişehir ceza ve infaz avukatı Nazlı Kartal ile görüşebilirsiniz.
paylaş
twittle
paylaş
paylaş
